Kiedy dziecko zaczyna raczkować i co, jeśli pomija ten etap

W którym miesiącu dziecko zaczyna raczkować?

Raczkowanie zaczyna się najczęściej w drugiej połowie pierwszego roku, a przedział, w którym mieszczą się zdrowe dzieci, jest szeroki. Najlepiej pokazuje to badanie WHO Multicentre Growth Reference Study z 2006 r., w którym obserwowano 816 dzieci z Ghany, Indii, Norwegii, Omanu i USA. Badacze wyznaczyli „okno osiągnięć”, czyli wiek, w którym umiejętność pojawia się u dzieci od 1. do 99. centyla.

Siedmiomiesięczny maluch na czworakach nie jest więc „za wcześnie”, a jedenastomiesięczny, który jeszcze nie raczkuje, nadal mieści się w normie. Widełki mówią, kiedy umiejętność zwykle się pojawia, a nie kiedy dziecko musi ją mieć. Porównywanie z rówieśnikiem z placu zabaw niczego nie rozstrzyga, bo oboje mogą być na dwóch krańcach tego samego, prawidłowego przedziału.

Czym raczkowanie różni się od pełzania?

Przy raczkowaniu brzuch jest nad podłogą, a dziecko opiera się na dłoniach i kolanach. Rusza przy tym naprzemiennie rączką i kolanem przeciwnej strony: prawa ręka idzie razem z lewym kolanem, lewa z prawym. Ten ruch nazywa się też „czworakowaniem” albo chodzeniem na czworakach.

Pełzanie odbywa się na brzuchu: maluch ciągnie się do przodu rękami i odpycha nogami. Pojawia się najczęściej między 4. a 9. miesiącem, średnio około 7., i zwykle poprzedza raczkowanie. Jak wygląda ten ruch i czym różni się od czworakowania, opisujemy w tekście o tym, kiedy dziecko zaczyna pełzać.

Pierwsze próby bywają zaskakujące, bo dziecko odpycha się rączkami i zamiast do przodu sunie do tyłu. Ręce niemowlęcia są silniejsze od nóg, więc taki „wsteczny bieg” to normalny początek, a nie błąd.

Po czym poznać, że dziecko zaraz zacznie raczkować?

Zanim maluch ruszy na czworakach, zwykle opanowuje kilka umiejętności:

• stabilnie trzyma głowę,
• obraca się z brzucha na plecy i z pleców na brzuch,
• siedzi z podparciem, a potem bez niego,
• przyjmuje „pozycję czworaczą” i kołysze się w niej w przód i w tył, nie ruszając się z miejsca,
• odpycha się rękami od podłogi i przesuwa, nawet jeśli na razie do tyłu.

Kołysanie na czworakach uważam za najbardziej czytelny sygnał: ciało ćwiczy już przenoszenie ciężaru, brakuje tylko pierwszego kroku ręką.

Co jest pierwsze, siadanie czy raczkowanie?

Najczęściej najpierw pojawia się siadanie, choć okna obu umiejętności nakładają się na siebie. We wspomnianym badaniu siadanie bez podparcia mieściło się między 3,8 a 9,2 miesiąca, czyli zaczynało się i kończyło wcześniej niż raczkowanie. Kolejność nie jest jednak sztywna: około 90% dzieci przechodziło ruchowe kamienie milowe w tym samym porządku, a pozostałe w innym.

Co, jeśli dziecko pomija raczkowanie?

Samo pominięcie raczkowania nie jest powodem do niepokoju, jeśli dziecko przemieszcza się w inny sposób. W tym samym badaniu 4,3% zdrowych dzieci w ogóle nie raczkowało na czworakach. Część maluchów przesuwa się na pupie, część chodzi „na niedźwiadka”, a niektóre od pełzania przechodzą od razu do wstawania przy meblach.

Ze względu na tak duże różnice między zdrowymi dziećmi raczkowania nie uznaje się za obowiązkowy „kamień milowy”. Nie jest też warunkiem nauki chodzenia: dziecko, które ten etap ominęło, i tak zacznie stawiać kroki. Dlatego patrzę nie na to, czy maluch raczkuje, tylko jak się porusza: czy używa równo „obu stron ciała” i czy ruch z tygodnia na tydzień staje się sprawniejszy.

Kiedy z raczkowaniem warto pójść do pediatry?

Do pediatry warto pójść, gdy dziecko około pierwszych urodzin nie przemieszcza się w żaden sposób albo wyraźnie oszczędza jedną stronę ciała. W praktyce chodzi o dwie sytuacje:

• roczne dziecko nie raczkuje, nie pełza, nie przesuwa się na pupie ani nie próbuje wstawać,
• maluch się przemieszcza, ale stale ciągnie jedną nogę albo podpiera się tylko jedną ręką.

Pediatra oceni rozwój ruchowy na wizycie albo przy najbliższym „bilansie” i zdecyduje, czy potrzebna jest konsultacja „fizjoterapeuty dziecięcego”. Sama data, w której maluch ruszył na czworakach, niczego nie przesądza, bo lekarz patrzy na cały rozwój dziecka.

Jak zachęcić dziecko do raczkowania?

Najwięcej daje czas na podłodze, a nie ustawianie dziecka w pozycji, której jeszcze samo nie przyjmuje. Wystarczą cztery zasady:

1. Kładź malucha na brzuchu. „Czas na brzuchu” wzmacnia mięśnie, których dziecko potrzebuje do raczkowania.
2. Rób to tylko wtedy, gdy dziecko nie śpi, i cały czas je obserwuj.
3. Wybierz „twardą, płaską powierzchnię”, najlepiej matę albo koc na podłodze. Na miękkim łóżku dziecko nie ma się od czego odepchnąć.
4. Połóż ulubioną zabawkę niedaleko, ale poza zasięgiem ręki. Chęć dotarcia do niej motywuje lepiej niż jakiekolwiek ćwiczenie.

Na dziś polecam jedno: zanim podasz dziecku zabawkę, daj mu chwilę, żeby spróbowało dotrzeć do niej samo.

Jak przygotować mieszkanie na raczkujące dziecko?

Najprościej zejść na poziom podłogi i zobaczyć mieszkanie z perspektywy malucha. Raczkujące dziecko szybko dociera tam, gdzie wcześniej nie sięgało, dlatego przed pierwszymi wyprawami:

• zbierz z podłogi drobne przedmioty, które da się połknąć,
• zabezpiecz dolne szafki i szuflady,
• schowaj albo osłoń przedłużacze i kable,
• odsuń od krawędzi wazony i inne rzeczy, które można ściągnąć za firankę lub obrus,
• obniż materac w łóżeczku, zanim dziecko zacznie w nim siadać i podnosić się na czworaki.

Jak długo dziecko raczkuje?

Etap raczkowania trwa zwykle około trzech miesięcy. Potem dziecko zaczyna wspinać się przy meblach i ogląda świat z pozycji pionowej, a stąd już niedaleko do pierwszych samodzielnych kroków. Co robić z maluchem na tym etapie, podpowiadają zabawy z rocznym dzieckiem.