Skoki rozwojowe po roku: drugi i trzeci rok życia

Czy po roku są jeszcze skoki rozwojowe?

Tak, ale w modelu tylko do ok. 20. miesiąca. Model opisuje 10 okresów regresji w pierwszych 20 miesiącach życia, z czego 7 mieści się w pierwszym roku.

• Drugi rok: 3 ostatnie skoki, najpóźniej do ok. 20. miesiąca.
• Trzeci rok: model nie przewiduje już żadnych skoków.

Medonet dopuszcza, że skoki mogą wystąpić sporadycznie także w późniejszych latach, ale nie układają się w harmonogram. Po 20. miesiącu kalendarz skoków u niemowląt nie ma już czego liczyć, więc żaden kalkulator „skoków po roku” niczego sensownego by nie pokazał.

Skąd się wzięła koncepcja skoków i ile jest w niej nauki?

Pomysł ma konkretne źródło badawcze, ale lekarze nie opierają na nim oceny rozwoju. Holenderscy badacze Plooij i van de Rijt zaczynali od obserwacji szympansów, a model dla niemowląt powstał dopiero później.

Okresy regresji w pierwszym roku życia zaobserwowali potem, stosując procedury Plooija, Marta Sadurní i Carlos Rostan. Opisano to w pracy Marty Sadurní i współpracowników z 2010 r. w The Spanish Journal of Psychology.

W praktyce medycznej schematu skoków się nie stosuje. Pediatrzy oceniają rozwój według kamieni milowych w rozwoju, czyli umiejętności i ich widełek wiekowych, a nie tygodni z kalendarza.

Co się zmienia w drugim roku życia?

W drugim roku rozwój fizyczny zwalnia, a intelektualny przyspiesza. Podane niżej przedziały to widełki, nie terminy. Najlepiej porównuj z tym, co twoje dziecko umiało miesiąc temu, a nie z dzieckiem z placu zabaw.

13–14 miesięcy: chodzenie i poznawanie

Dziecko zaczyna myśleć przyczyną i skutkiem: zrzuca łyżkę, patrzy, jak spada, i zrzuca jeszcze raz. Oddala się od rodzica, ale co chwilę sprawdza, czy ten wciąż jest obok. Pojawiają się umiejętności:

• wstawanie do stania,
• siadanie z pozycji stojącej,
• chodzenie przy meblach,
• klaskanie,
• machanie na pożegnanie,
• wkładanie przedmiotu do pojemnika.

Do tego dochodzą świadome „mama” i „tata” oraz rozumienie prostych poleceń.

15–18 miesięcy: bliskość i samodzielność

Ok. 15. miesiąca wraca lęk separacyjny i silna potrzeba bliskości. Jednocześnie dziecko jest coraz bardziej samodzielne: chce iść samo, ale tylko pod warunkiem, że rodzic idzie obok. Wyraża złość i lubi sprzeciwiać się dorosłym, obserwując ich reakcję. To nie złośliwość, tylko badanie, co się stanie.

Na dziś: gdy dziecko się oddala, zostań w zasięgu jego wzroku.

19–24 miesiące: faza „nie”

W tym przedziale zaczyna się faza negatywizmu. Pomagają empatia, akceptacja i cierpliwość, a szkodzi schemat „dwulatek = bunt”, który każdą odmowę zamienia w walkę. Więcej o tym w tekście o buncie dwulatka.

W drugim roku dziecko często traci też zainteresowanie jedzeniem, bo ciekawszy jest świat.

Co się zmienia w trzecim roku życia?

Model nie przewiduje w trzecim roku żadnych skoków. Trudniejsze okresy dotyczą wtedy trzech obszarów, które trwają równolegle:

• Mowa: słownik i zdania rosną w tempie, które trudno przewidzieć, a dziecko bywa sfrustrowane, gdy chce coś powiedzieć i brakuje mu słów.
• „Ja sam”: dziecko chce samo ubierać się, jeść i wybierać, nawet gdy to trwa dłużej.
• Emocje i bunt: złość, sprzeciw i nagłe zmiany nastroju wracają falami, a nie według tygodni.

Konkretne umiejętności trzylatka zależą od dziecka. Jak wygląda rozwój mowy w widełkach, sprawdzisz w zestawieniu etapy rozwoju mowy.

Jak odróżnić trudny okres rozwojowy od choroby?

Same objawy tego nie rozstrzygają. Trudności z zasypianiem, częste wybudzanie, płacz bez widocznej przyczyny, rozdrażnienie, większa potrzeba bliskości i przejściowy regres umiejętności pasują do trudnego okresu rozwojowego. Te same objawy może jednak dawać infekcja, więc przy wątpliwościach najpierw wyklucza się chorobę u pediatry.

Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają:

• apatia lub trudności z dobudzeniem,
• gorączka,
• uporczywe wymioty,
• brak przybierania na wadze,
• nagła utrata podstawowych umiejętności ruchowych,
• płacz inny niż zwykle, „bólowy”, nieustający po przytuleniu.

Nagła utrata umiejętności, która wcześniej była pewna, to nie czas na czekanie.

Ile trwa trudniejszy okres u dziecka po roku?

Zwykle kilka dni, czasem do kilku tygodni, a z wiekiem dziecka ten czas się wydłuża. Koniec poznasz po nowej umiejętności i powrocie rytmu dnia: dziecko znów je, bawi się i zasypia mniej więcej tak jak wcześniej.

Dlaczego roczniak nagle gorzej śpi?

To regres snu, jeden z typowych objawów trudniejszego okresu: dziecko zasypia z trudem i częściej się wybudza. Ok. 15. miesiąca dokłada się do tego powracający lęk przed rozłąką. Pomaga wieczorna bliskość i stały rytuał.

„Trzeci skok” to nie trzeci rok

Kiedy rodzice pytają o objawy trzeciego skoku, mowa o skoku niemowlęcym przypadającym na ok. 11.–12. tydzień życia, a nie o trzecim roku dziecka. Etapy rozwoju dziecka do 1 roku, skok po skoku, opisujemy we wpisie o skokach u niemowląt.

Jak pomóc dziecku w trudniejszym tygodniu?

W trudniejszym tygodniu pomaga mniej bodźców i więcej przewidywalności:

1. Zaplanuj spokojniejszy dzień zamiast nowych zajęć.
2. Przyjmij złość dziecka z empatią i cierpliwością, bez udowadniania, kto tu rządzi.
3. Zmień jadłospis, jeśli maluch odmawia jedzenia, zamiast od razu nazywać go niejadkiem.

Dwulatek, który rzuca klockami, nie psuje ci dnia, tylko sprawdza, jak działa świat.