Rozwój mowy dziecka: tabela etapów od 0 do 6 lat

Rozwój mowy dziecka w tabeli

Rozwój mowy małego dziecka i przedszkolaka porównasz w trzech kolumnach: rozumienie, mówienie i głoski. Normy podawane w opracowaniach logopedycznych (gabinety logopedyczne, poradnie) opierają się na okresach Leona Kaczmarka, a wiek w pierwszej kolumnie to widełki, nie termin.

Mowa to jeden obszar rozwoju psychomotorycznego: ruch, dłonie i emocje w jednym zestawieniu znajdziesz w tabeli kamieni milowych.

Jakie są okresy rozwoju mowy według Kaczmarka?

Są cztery: okres melodii, okres wyrazu, okres zdania i okres swoistej mowy dziecięcej.

• Okres melodii trwa od urodzenia do 1. roku życia. Dziecko reaguje na brzmienie głosu, głuży i gaworzy.
• Okres wyrazu obejmuje 2. rok życia. Pojawiają się pierwsze słowa, mocno uproszczone.
• Okres zdania przypada między 2. a 3. rokiem. Dziecko zaczyna łączyć słowa w zdania.
• Okres swoistej mowy dziecięcej trwa od 3. do 7. roku życia, czyli przez cały wiek przedszkolny. Utrwalają się kolejne głoski, od syczących po r.

Kolejność jest wspólna, tempo nie. Józef Porayski-Pomsta z Towarzystwa Kultury Języka pisze, że stadia są podobne u wszystkich dzieci, także tych, u których rozwój jest zakłócony, a tempo zależy od czynników psychofizycznych i społecznych. Pytanie brzmi więc nie „czy dziecko trafiło w miesiąc”, tylko „czy idzie dalej”.

Jak mówi dziecko w kolejnych latach?

Od pojedynczych słów do pełnej wymowy, a po drodze dziecko zastępuje trudne głoski łatwiejszymi. To etap, nie wada.

Od roku do dwóch lat

W okresie wyrazu dziecko upraszcza słowa do jednej sylaby, pierwszej albo ostatniej: mówi „da” zamiast „daj” i „ampa” zamiast „lampa”. Pod koniec tego okresu zaczyna łączyć dwa słowa, na przykład „mama daj”. Pierwsze słowa pojawiają się około pierwszych urodzin, a całą drogę od gaworzenia do pierwszych zdań opisujemy osobno.

Co jest normą w mowie 3-latka?

Trzylatek mówi zdaniami, zadaje pytania i jest w większości zrozumiały dla otoczenia, nawet jeśli coś upraszcza. Wymawia wszystkie samogłoski oraz m, b, p, f, w, ś, ć, ź, dź, ń, k, g, ch, t, d, n, l, j, ł. Głoski s, z, c, dz dopiero się pojawiają, czasem także sz, ż, cz, dż.

Normą są też błędy w odmianie i zamiana r na l. Gdy dziecko mówi „lowel”, nie poprawiaj go, tylko powtórz poprawnie w zdaniu: „Tak, czerwony rower. Pojedziemy rowerem do parku?”. Dziecko słyszy wzór bez wstydu, a większość takich zamian mija samo.

Jak mówi 4-latek?

Dużo. Czterolatek zadaje mnóstwo pytań, prostym językiem opowiada o tym, co było, i o tym, co chce zrobić, a w jego wypowiedziach słychać większość kategorii gramatycznych. Utrwalają się s, z, c, dz i dziecko odróżnia je od ś, ź, ć, dź.

To dobry moment na prosty test rozumienia, bo czterolatek wykonuje polecenia złożone. Poproś na przykład: „Weź kubek z kuchni i postaw go przy zlewie”. Jeśli dziecko robi to bez trudu i opowiada, co wydarzyło się w przedszkolu, rozumienie idzie zgodnie z tabelą.

Kiedy pojawia się głoska r?

Głoska r pojawia się między 4. a 6. rokiem życia. Do szóstych urodzin zamiana r na l jest jeszcze normą. Szumiące sz, ż, cz, dż pojawiają się pod koniec 4. i na początku 5. roku, a u pięciolatka są już utrwalone. Kolejność w wieku przedszkolnym jest stała: najpierw syczące, potem szumiące, na końcu r.

Kiedy rozwój mowy jest opóźniony?

O opóźnionym rozwoju mowy można mówić dopiero wtedy, gdy dziecko wciąż nie ma umiejętności, której górna granica widełek z tabeli już minęła. Ocenia to lekarz, nie tabela. Powodem do rozmowy z pediatrą jest:

• brak gaworzenia w drugim półroczu życia,
• brak pierwszych słów po 18. miesiącu,
• brak łączenia słów po drugich urodzinach,
• trzylatek, który porozumiewa się głównie gestami,
• sześciolatek z mową niezrozumiałą albo bez części głosek,
• utrata umiejętności, która nie wraca.

Pierwszy rozmówca to pediatra, bo to on sprawdza dziecko i decyduje, czy potrzebne jest skierowanie do logopedy. Dobrą okazją jest bilans zdrowia, ale z niepokojem nie trzeba czekać do terminu.

Opóźniony rozwój mowy u 2-latka: co jest sygnałem?

Dwulatek, który nie mówi ani jednego słowa albo nie łączy dwóch słów, potrzebuje oceny pediatry. Typowy dwulatek używa kilkudziesięciu słów i buduje zdania dwuwyrazowe, takie jak „mama daj” czy „tata am”.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy słów jest mało, ale dziecko dobrze rozumie, wykonuje polecenia i pokazuje, czego chce. Różnicę widać w kolumnie „Rozumienie”: brak mówienia przy słabym rozumieniu niepokoi bardziej. W obu przypadkach można zapytać na wizycie: „Rozumie polecenia, pokazuje palcem, ale mówi tylko trzy słowa. Czy to trzeba sprawdzić?”.

Jakie są objawy opóźnionego rozwoju mowy u 3-latka?

Trzylatek, który porozumiewa się głównie gestami, mówi pojedynczymi słowami zamiast zdań albo jest niezrozumiały dla obcych, wymaga sprawdzenia przyczyny. Taki obraz nie jest normą: typowy trzylatek mówi zdaniami, a otoczenie w większości go rozumie, choć uprości niejedną głoskę. Jeśli to opis twojego dziecka, umów wizytę u pediatry i opisz mu, co dziecko mówi na co dzień.

Co hamuje rozwój mowy dziecka?

Najczęściej chodzi o mniej rozmowy z dorosłym, bo dziecko uczy się mówić w rozmowie. Tempo zależy też od czynników społecznych, więc warunki w domu mają znaczenie. Mowę hamują:

• Ekrany zamiast rozmowy: tablet, komputer czy telefon ograniczają rozmowę słowną i gestową z opiekunem, co opóźnia nazywanie rzeczy (wskazuje na to Centrum Medyczne dr Smółki w Chrzanowie).
• Wyręczanie: gdy dorosły mówi i robi za dziecko, ono nie ma powodu, by powiedzieć słowo.
• Zdrobniały „język nianiek”: dziecko w okresie zdania słyszy różnicę między wymową poprawną a zdrobniałą i potrafi dorosłego poprawić, więc mów do niego zwykłym językiem.
• Problemy ze słuchem: gaworzenie wymaga słyszenia, a słuch sprawdza lekarz.

Sama staram się nie kończyć zdań za dziecko. Zamiast podać kubek, pytam: „Chcesz pić? Wody czy soku?” i czekam na odpowiedź. Jako przeciwwagę dla ekranu sprawdzają się piosenki z pokazywaniem: dziecko może odpowiadać ruchem, zanim powie słowo.