Roczne dziecko: co potrafi i jak się rozwija

Jak rusza się roczne dziecko?

Ruchu przybywa, a wzrost i przybieranie masy zwalniają w porównaniu z pierwszym rokiem. Część dzieci stawia już pierwsze kroki bez trzymania.

Wstawanie, chodzenie przy meblach i pierwsze kroki

Motoryka duża, czyli ruchy całego ciała, kręci się teraz wokół pionu. Roczniak:

• stoi stabilnie, jeśli ma się czego przytrzymać,
• chodzi przy meblach krokiem dostawnym (to właśnie „chodzenie przy meblach”),
• sam przechodzi ze stania do siadu.

Pełne okno siadania opisuje osobny tekst o tym, kiedy dziecko siada.

Większość dzieci zaczyna chodzić po pierwszych urodzinach, a pierwsze kroki mogą przyjść nawet pół roku później. Serwis Smilyplay zalicza do normy także 14-15 miesięcy bez samodzielnego chodu. Pomaga ustawienie stabilnych mebli tak, żeby dało się przejść od jednego do drugiego.

Chwyt, łyżeczka i wkładanie do pudełka

Motoryka mała, czyli precyzja dłoni i palców, robi w tym wieku największy skok. Roczniak:

• podnosi przedmiot wielkości ziarnka grochu chwytem szczypcowym (kciuk i palec wskazujący, inaczej chwyt pęsetowy),
• wypuszcza przedmiot celowo, na przykład kulkę do miseczki, i klaszcze,
• wkłada rzeczy do pojemnika i je wyjmuje,
• próbuje jeść łyżeczką rzadkie konsystencje i pić z kubeczka.

Szczegóły chwytu i zabawy dla dłoni znajdziesz w tekście o tym, jak wyglądają ćwiczenia motoryki małej. Najłatwiej ćwiczyć przy posiłku: jedzenie podane do rączki trenuje chwyt.

Co mówi i rozumie roczne dziecko?

Mówi niewiele, ale rozumie znacznie więcej, niż mówi. Słowa „mama” lub „tata” ze zrozumieniem pojawiają się mniej więcej między 9. a 14. miesiącem (według poradnika Fundacji Badabada). Część dzieci wypowiada pierwsze słowa dopiero pół roku po pierwszych urodzinach.

• Mówi: pierwsze słowa albo powtarzane sylaby.
• Rozumie: reaguje na własne imię i na proste polecenia, a w kolejnych miesiącach wykonuje je coraz pewniej, na przykład „daj mi misia” czy „przynieś lalę mamie”.
• Pokazuje gestem: wskazuje palcem to, co chce pokazać.

Ważniejsza od liczby słów bywa umiejętność, którą specjaliści nazywają wspólnym polem uwagi: dziecko podąża za wzrokiem lub wskazaniem rodzica i samo wskazuje, żeby podzielić się tym, co widzi. Pojawia się od ok. 9. miesiąca i zwykle jest już obecna między 11. a 14. miesiącem. Etapy i widełki mowy rozpisuje tekst od gaworzenia do pierwszych słów. Na co dzień nazywaj jednym prostym słowem to, na co dziecko wskazuje.

Jak roczniak myśli i poznaje świat?

Uczy się przyczyny i skutku: rzuca, naciska i wkłada, żeby zobaczyć, co się stanie. Ten obszar, czyli rozwój psychiczny (poznawczy), opiera się na działaniu celowym. Roczniak sięga po przedmiot poza zasięgiem ręki i zaczyna używać rzeczy zgodnie z ich przeznaczeniem.

Uczy się też wykonywania czynności w kolejności, dlatego bez końca powtarza ten sam ciąg: włóż, wyjmij, jeszcze raz. To nauka, nie nuda. Wie również, kiedy jest chwalony, i powtarza to, co spotkało się z aplauzem.

Uwaga roczniaka starcza na ok. 5-10 minut (podaje to serwis Bebiprogram), więc to dobry czas na książeczkę z dużymi obrazkami pojedynczych przedmiotów. Gotowe pomysły na taką uwagę są w tekście o zabawach z roczniakiem. Krótka zabawa powtórzona pięć razy daje więcej niż jedna długa, dlatego przy planowaniu dnia wolę kilka podejść po kilka minut.

Jakie emocje okazuje roczne dziecko?

Pełną gamę, głośno i od razu, bo jeszcze nie umie ich hamować. Rozwój emocjonalny w tym wieku idzie w parze z budowaniem świadomości siebie jako osoby odrębnej, więc roczniak coraz śmielej wyraża swoje zdanie.

• Radość: cieszy się głośno i klaszcze.
• Złość: rzuca zabawkami i kaprysi, gdy coś mu się nie podoba.
• Sprzeciw: mówi „nie”.

Część dzieci staje się w tym okresie uparta i niecierpliwa. To norma wieku, a nie wychowawcza porażka. Gdy emocje już opadną, dobrze działa krótkie nazwanie tego, co się stało: „jesteś zły, bo klocek spadł”. Jak to robić na co dzień, opisuje tekst o nazywaniu emocji dziecka.

Jak roczniak reaguje na innych ludzi?

Ciekawi go inne dziecko, ale bawi się obok, nie razem.

• Rówieśnicy: roczniak nie rozumie, że zabawka należy do kogoś innego, więc w piaskownicy po prostu ją zabiera.
• Dorośli: współpracuje przy ubieraniu i myciu, na przykład sam wkłada rękę w rękaw. Nowe osoby wprowadzaj stopniowo, a o lęku przed rozstaniem jest osobny tekst.

Wobec cudzej zabawki lepiej sprawdza się spokojne wyjaśnienie niż zawstydzanie: „to zabawka Kuby, weźmiemy twoją”.

Ile śpi, co je i jak rośnie roczne dziecko?

W nocy śpi ok. 10-13 godzin z przerwami, w dzień zwykle ma jedną drzemkę trwającą godzinę lub dwie. Jadłospis roczniaka zbliża się do posiłków rodzinnych, z 5 posiłkami dziennie w stałych porach. Co dokładnie już wolno, a czego jeszcze nie, ustal z pediatrą.

Do pierwszych urodzin dzieci zwykle potrajają wagę urodzeniową, a wzrost wynosi ok. 74-84 cm przy obwodzie głowy 43-49 cm. Wzrost i masę ocenia lekarz na siatce centylowej. Ważne też, żeby wzrost był proporcjonalny do masy.

Co powinno niepokoić u rocznego dziecka?

Niepokoić powinna utrata umiejętności, które dziecko już miało, albo brak kilku umiejętności naraz. Pojedyncza umiejętność, która przychodzi później, mieści się w szerokiej normie: kamienie milowe to widełki, nie terminy.

Sygnały do rozmowy z pediatrą:

• brak reakcji na własne imię,
• brak wskazywania palcem i brak podążania za wskazaniem rodzica,
• dziecko nie siada, nie podciąga się do stania i nie łapie toczącej się piłki,
• brak chwytu szczypcowego, celowego wypuszczania przedmiotu i klaskania,
• brak samodzielnego chodu albo pierwszych słów po ukończeniu 18. miesiąca.

Umiejętności ruchowe i chwyt z tej listy zestawia blog Pediatra na Zdrowie. Raczkowania na niej nie ma, bo część prawidłowo rozwijających się dzieci go pomija. Etapy nauki chodzenia opisuje tekst o tym, jak wyglądają pierwsze kroki bez trzymania.

Różnice między dziećmi z wiekiem rosną, więc porównanie z rówieśnikiem mówi niewiele. Porównuj dziecko z nim samym sprzed miesiąca, nie z dzieckiem sąsiadki. Dobrym momentem na pytania o kamienie milowe jest bilans zdrowia, czyli wizyta kontrolna w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ). Czy dziecko potrzebuje fizjoterapeuty albo logopedy, decyduje lekarz.

Czy w 12. miesiącu jest skok rozwojowy?

To zależy od modelu: kalendarz skoków ma jeszcze kilka po roczku, a gorszy sen, marudzenie i częstsze wybudzenia w nocy często idą w parze z nową umiejętnością. Terminy i objawy opisują skoki rozwojowe po roku.

Czy roczne dziecko rozumie „nie wolno”?

Tak, ale tylko na chwilę. Komunikat „nie” lub „nie wolno” zatrzymuje dziecko w wieku 9-18 miesięcy na moment, po czym zwykle wraca ono do przerwanej czynności (informuje o tym Badabada). Pomaga krótki zakaz połączony z odsunięciem przedmiotu albo dziecka. Początek fazy „nie” to jeszcze nie bunt, tylko wczesna zapowiedź etapu, który nasila się w drugim roku, czyli buntu dwulatka.